Хүн төрөлхтний сод нээлтүүдийн нэг болох шаазангийн хөгжилд Монголчуудын дэлхийг засагласан XIII-XIV зуун түүхэн эргэлт авчирчээ. Монголчууд Өрнө, Дорныг холбосон хуурай ба усан Торгоны замын аюулгүй байдлыг бүрэн хангаснаар, соёл, мэдлэг, ховор материалын солилцоо чөлөөтэй явагдаж, түүнчлэн сэтгэлгээний эрх чөлөөг гар урчууд, уран бүтээлчдэд олгосон юм. Энэ нь Юань гүрний үеийн гайхамшигт нээлт, онцгой бүтээлүүд буй болох үндэс болсон билээ.
Шаазан урлалыг хөгжүүлэхийн тулд эн тэргүүнд Хубилай хаан Жянси мужийн зүүн хойд нутагт орших Жиндөжэнь хотыг шаазан урлалын төв болгохдоо энэ хот бол 2000 орчим жилийн турш шаазан урлаж, үйлдвэрлэн “Шаазангийн нийслэл” гэж алдаршсан газар гэдгийг тооцсон нь эргэлзээгүй. Жиндөжэнь хот түүхийн явцад олон нэртэй байсан ч 1004 онд Хойд Сүн улсын эзэн хаан Жэньзүн өөрийн оны цол болох Жиндө (景德, Jingde) хэмээх үгээр тус хотыг нэрлэж, жэнь (鎮, zhen) буюу цэргийн тусгай суурин болгосон нь эзэн хааны онцгой анхааралд байсныг нотолно. Жиндө гэдэг нь “эзэн хааны их үйлс”, “эрдэм суртахуун” хэмээх утгатай хоёр ханз юм.
Жиндөжэнь-ий ойр орчмын газрын гүнд нь асар их хэмжээний каолинит, шаазангийн чулуу, галд тэсвэртэй шороо зэрэг сайн чанарын шаазан хийх түүхий эд хадгалагддаг. Энэ нутаг өтгөн шигүү ой модтой тул шаазан шатаахад их хэмжээний нарс модон түлш нийлүүлж чаддаг.
1278 онд Хубилай хаан Урлан бүтээх хүрээлэн хэмээх байгууллагыг байгуулаад харьяанд нь 25 хэлтэс, товчоо байгуулсны дотор Юань гүрний шаазангийн асуудлыг хариуцуулах зорилгоор төрийн яам, газруудын зиндаанд жинхэнэ 9-р дэс (正九品)-т эрэмбэлэгдэх “Шаазангийн товчоо” (浮梁瓷局, Fuliangciju) хэмээх байгууллагыг байгуулж, их түшмэл, дэд түшмэл гэдэг удирдлагын 2 орон тоог баталжээ. Энэ товчоо Жиндөжэнь хотоос 20 км зайд орших Фулянь хошуунд байрлаж байсан учир Фулян-ы Шаазангийн товчоо гэж алдаршсан. Шаазангийн товчооны дааман хаалган дээр “Зорилго агуу, хол, их (目光遠大, muguangyuanda)” хэмээх дөрвөн ханз бүхий пайз босгосон нь Хаан Хубилайн алсын зорилгыг илэрхийлсэн хэрэг байв.
Чингээд энэ үеэс хойш Жиндөжэнь эд материал хийгээд хүн хүчний дэмжлэгийг ихээр авсан тул үйлдвэрлэлийн өртгийг тооцолгүй, уран нарийн шинэлэг загвар хийцийг эрэлхийлэх болсноор Юань улсын хамгийн боловсронгуй хөх алаг шаазангуудыг нээн гарган авчээ. Монголчууд өнгөний байтугай хэлбэр хийцийн цензур тавихаа больж, шаазан дээр эгэл амьдрал, ан гөрөө, байгаль, уран бичлэгийг зуруулах болов. Ялангуяа, Монголчууд хөх, цагаан өнгийг гол бэлгэдлээ болгодог тул зориуд дэмжин тэтгэж байсан гэлтэй. Хятадын шаазан эдлэлд олон зуун жилийн туршид дангаар зонхилж байсан хашийн цагаан өнгө аажмаар халагдаж Их Юаны хөх алаг шаазан энэ цагт шаазангийн сонгодог өнгө болон дархлагдсан билээ.
Их Юань гүрний Шумиюань хүрээлэн бол Юань гүрний цэрэг, аюулгүй байдлын дээд байгууллага бөгөөд цэргийн шилжилт хөдөлгөөнийг хянах, зэр зэвсгээр хангах, Юань гүрний дотоод гадаад аюулгүй байдалд дүн шинжилгээ хийж, эзэн хаанд зөвлөмж өгөх үүрэгтэй байв. Шумиюань хүрээлэнгийн захиалгаар хийдэг шаазанд “шуфу 樞府” буюу тус хүрээлэнгийн нэрийн товчлол бүхий хоёр ханзыг бичдэг нь түүний эрхэм дээд болохыг илэрхийлнэ. Шуфу шаазангийн чанар нь дээд зэрэг бөгөөд тухайн үеийн “Гөгү-гийн чухаг шүүмж” (格古要论) хэмээх номонд бичсэнээр ордонд хэрэглэх шуфу шаазанг “мянгын дотроос зууг шилж, зуугийн дотроос нэгийг сонгож” авдаг байжээ. Шуфу шаазанг “зарлигийн дагуу хиймүй, зарлиггүй бөгөөс үл хиймүй” хэмээн зарлигласан байдаг.
Юань улсын Их хаад энэ мэт тансаг шаазангуудыг ордны хэрэгцээнд төдийгүй язгууртнуудад шагнал, хишиг соёрхохдоо хэрэглэж байв.
Шаазан урлалын нэгэн сод ололт бол ХVI зуунд бий болсон хэмээн үздэг монголчууд бидний “будаатай шаазан” хэмээн нэрлэж хэвшсэн Ling Long технологи юм.
Шаазан бүтээгдэхүүнийг Ling Long технологиор мэдээж хэрэг Жиндөжэнь хотод бүтээж ирсэн, өдгөө ч энэ технологийн гол нууцыг эзэмшигч нь Жиндөжэнь. 1980 аад оноос Жиньдөжэний урчуудын урласан хөх алаг “будаатай шаазан” дэлхий улс орнуудын шаазан сонирхогчдыг байлдан дагуулж, Монголд ч будаатай шаазан нэгэн цаг үед жинхэнэ модонд орж байсан нь саяхны явдал.
Шаазангийн урлагийн хөгжилд түүхэн эргэлтийг бий болгосон нь бидний дээдэс Монголчуудын хүн төрөлхтний түүхэнд оруулсан онцгой хувь нэмэр билээ. Өвөг дээдсийн гайхамшигт соёлыг өвлөн үргэлжлүүлэх нь өнөөгийн бидний түүхэн үүрэг юм.
